گفتند : « يا أَبانا ما نَبْغِي » اى پذر ما ! ما در « ما نبغى » استفهام است ، اى ما ذا نطلب و ما ذا نريد و هل فوق هذا من مزيد اكرامنا ؟ باع منّا و ردّ علينا الثّمن ! چمى طلبيم از إكرام زيادة از آنچ طعام بما فروخت و بها بما ردّ كرد ؟ ؛ و گفته‌اند : ماء نفى است ، اى لا نطلب منك ما تردّنا به الى مصر ، نمىخواهيم از تو چيزى كى ما را بسبب آن بمصر باز فرستى . « هذِهِ بِضاعَتُنا » اينك بضاعت ما ، نتصرّف بها ، به آن تصرّف كنيم ؛ و گفته‌اند : ما نكذب فيما نخبرك به عن صاحب مصر ، دروغ نمىگوئيم در آنچ ترا خبر مىدهيم از صاحب مصر . « هذِهِ بِضاعَتُنا » اينك بضاعت ما ، ببهاء طعام دهيم « رُدَّتْ إِلَيْنا وَ نَمِيرُ أَهْلَنا » براء اهل خوذ طعام آريم ؛ و « ميرة » طعام آوردن بوذ از شهري به شهر خوذ . « وَ نَحْفَظُ أَخانا » و براذر خوذ را نگاه ( 601 ) داريم ، في ذهابنا و مجيئنا ، در آمذن و رفتن « وَ نَزْدادُ كَيْلَ بَعِيرٍ » و يك خروار اشترى زيادت بستانيم « ذلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ » و اين كيل نزد يوسف سهل و آسانست ؛ و « اليسر » إتيان الخير به غير مشقّة ، « يسر » عبارتست از يافتن خير بىمشقّت ؛ و اين دافع قول صاحب نظم است كى پيش ازين تقرير كردم . « قالَ لَنْ أُرْسِلَهُ مَعَكُمْ حَتَّى تُؤْتُونِ 2192 مَوْثِقاً مِنَ اللَّهِ » بن يامين را با شما نفرستم تا عقدى مؤكّد 2193 بذكر خذاى - تعالى - از شما بستانم . ابن عباس گويذ : حتى تحلفوا به حق محمّد و اهل بيته ، تا سوگند ياذ كنيذ به حق محمّد و اهل بيت محمّد ، ان لا تغدروا بأخيكم ، كى با براذر خوذ غدر نكنيذ « لَتَأْتُنَّنِي بِهِ إِلَّا أَنْ يُحاطَ بِكُمْ » الا ان تهلكوا جميعا ، يعنى يوسف را چنان محافظت كنيذ 2194 كى اگر فتنهء بشما أحاطت يابذ از وى اعراض نكنيذ تا شما همه هلاك شويذ : قتادة گويذ : الّا ان تغلبوا حتى لا تطيقوا ذلك ، الا حادثه بر شما تا حدّى غالب شوذ كى شما را طاقت آن نمانذ . « ان يحاط » محلّش 2195 نصب است زيرا كى مفعول است ؛ و اين قول ابن عيسى است . « فَلَمَّا آتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ » چون با پذر عهد كردند . ابن عباس گويذ : حلفوا بمحمّد و اهل بيته ، ( 602 ) بمحمّد و اهل بيت وى سوگند ياذ كردند . « قالَ » يعقوب گفت : « اللَّهُ 2196 عَلى ما نَقُولُ وَكِيلٌ » خذاى - تعالى - گواه است بر آنچ گفتيم ؛ و گفته‌اند : حاضر است ؛ و گفته‌اند : حفيظ است ؛ و گفته‌اند : كفيل است ؛ و گفته‌اند : وكيل و ضامن است بر آنچ بوى اسناد كردند . « وَ قالَ يا بَنِيَّ لا تَدْخُلُوا مِنْ بابٍ واحِدٍ وَ ادْخُلُوا مِنْ أَبْوابٍ 2197 مُتَفَرِّقَةٍ » يعقوب گفت : اى